Twórczość Kazimiery Dąbrowskiej.
Malarstwo minjaturowe otrzymało swą nazwę od minii (farby), używanej w średnich wiekach przez iluminatorów rękopisów. Anonimowi mnisi, przepisując tekst Pisma świętego i ksiąg nabożnych, na marginesie foljałów dawali ujście artystyczne swym tęsknotom do świeckiego życia.
Po wynalezieniu druku upadły klasztorne wytwórnie rękopisów, a iluminatorzy przekształcili się na dworskich portrecistów. Przez długi okres czasu minjatura i drzeworyt służyły do popularyzacji wielkich kompozycyj malarskich epoki.
Pierwszą kobietą oddającą się portretowej minjaturze była słynna Wenecjanka Rosalba Carriera (1675—1757), nadworna malarka cesarzowej Marji Teresy. Epoka największego rozkwitu portretowej minjatury przypada na schyłek XVIII wieku i okres pocz. XIX w. Szlachetna ta sztuka zatracała w dworskim świecie pochlebstw swą szczerość oraz intymność. Łączy się wkrótce z przemysłem zdobniczym, a zwłaszcza z jubilerstwem. Z czasów pierwszego cesarstwa posiadamy w Polsce wiele minjaturowych portretów naszych mężów stanu i bohaterów narodowych. Wynalazek daguerotypu usuwa coraz mocniej z powierzchni życia minjaturę.
W naszych czasach tę trudną gałąź malarstwa z wielką umiejętnością, entuzjazmem i wykwintem odradzają w Krakowie Bogusław Adamowicz, we Lwowie Chybińska, w Warszawie Kazimiera Dąbrowska i Bobińska-Paszkowska, w Łodzi Artur Szyk (jedyny na świecie dziś iluminator rękopisów).
Minjaturę, jak dawniej, tak i dziś wykonuje się na kości słoniowej lub pergaminie. Rozwojowi tej sztuki nie zagraża wynalazek choćby najdoskonalszej kolorowej fotografji, gdyż talent artysty, wdzięk techniki i materjału nadaje minjaturze specjalny urok i wysokie walory artystyczne, zbliżone w swym charakterze do tych, jakie stwarza kameralna muzyka.
Każdy z wymienionych naszych artystów zdobył wysoką technikę, każdy z entuzjazmem i niezwykłą cierpliwością i pracowitością poświęca się tej starej sztuce. Bobińska-Paszkowska ma zamiłowanie do romantycznej stylizacji, Adamowicz i Chybińska — do realistycznych walorów. Kazimiera Dąbrowska, której trzy portreciki reprodukujemy, doszła w swej pracy do znakomitych rezultatów. Prace jej mają właściwe kompozycyjne ujęcie i nadają modelowi charakterystyczny przewodni wyraz przy pomocy realistycznej faktury.
W dziełach Kazimiery Dąbrowskiej stara dworska sztuka nabiera nowych rumieńców życia i krasy artystycznej.
m. d. d.
Tygodnik AS nr 5, 31 marca 1935 (s. 8)
