Legenda o Naczelniku

Marszałek Piłsudski (na lewo) w wieku dziecięcym, ze swym bratem Janem.

Jest taka wydma piaszczysta w Zułowie, taki garb poza dworem, niewielki pagórek, na którym kilka drzew wybiega ku niebu. Piachem i żółtą gliną patrzy brzeg w stronę dworu, a trawą nikłą i badylami bylin ku niebu. Słońce gładzi ciepłem promieni złoty piach i glinę, a wiatr liczy na drzewach szpilki i z badylami bylin rozmawia…

To taki malutki rezerwat, niewiele metrów kwadratowych mający. To kraj osobliwości, teren dla dziecięcej fantazji i tęsknoty.

Tu drobnemi dłońmi — nad wiek poważny Ziuk — pierwsze sypał okopy, pierwsze dźwigał warownie. Tu, ukryty za garbem, żółtem licem, patrzącym w stronę dworu, z drewnianego karabinu strzelał do niewidocznego wroga, lub krył się za pniami drzew, jak „kryjaki”, którzy na cztery lata przed jego przyjściem na świat, w puszczach litewskich ginęli.

Gdzieś tam w Zułowie żyją jeszcze echa rozmów dziecka z matką, co to z Billewiczów, od Mendoga się wywodzących, była… Jeszcze wyłowi dusza echa wielkich słów, z których posiewu wyrósł potem, jakże wielki — Czyn. Jeszcze wysłuchać można duszą szepty konspiracyjnych rozmów rodzinnych, jeszcze tułają się po zułowskich polach i ogrodach strofy wieszczów, powtarzanych za matką przez Ziuka, jak pacierz…

W Zułowie 4 lipca 1867 roku, wśród pól malowanych zbożem rozmaitem, w dworku o białych ścianach, pierwszy raz odetchnął powietrzem Ojczyzny Ziuk.

W Wilnie zaczyna męczeńską życia drogę. W Wilnie umęczonem, królewskiem mieście dojrzewa w Nim wola. W Wilnie pierwsze potyczki z wrogiem wygrywa i uczy się mądrości milczenia.

Potem Charków. Potem gorący wir młodych poczynań, rewolucyjnych dyskusyj, wystąpień i starć. Pierwsze załamanie na szlaku. Relegacja z uniwersytetu.

I znowu Wilno. Miłość Polski łączy się z wiarą żywą, mocniejszą niż życie. Miłość z wiarą stają się proroczym nakazem, stają się mocą światoburczą.

A potem daleki szlak z kajdanami na rękach i nogach. Jak szli ojcowie… Długa droga za Ural, do Azji.

Rozkrwawili Mu twarz ciosem kolby i nahajem siekli młode ciało. Potem brudne baraki i cuchnąca strawa, potem trud i męka. Rok 1887.

Dwa i pół roku w zimnej celi w Irkucku za kratami. Potem burjacka Tunka i tęsknota — największa z mąk tego świata…

Pięć długich jak wieczność lat. Pięć lat niesamowitej męki. Pięć lat w syberyjskich stepach na łasce i niełasce dzikiego bezprawia.

Jeszcze tam na Polski męczeńskim szlaku i w dalekim burjackim kraju tułają się wielkie tęsknoty i kryształowe sny o potędze.

…Nie dla międzynarodowych rewolucyj, nie dla cudzej sprawy ma się lać polska krew! Zadużo jej wsiąkło w ziemię od Napoleona. Tak hojnie przelewaliśmy ją na bitewnych polach świata. Walka z przemocą, to nie bój proletarjatu z kapitałem, to nie wojna wrogich klas o władzę… To większy bój! Bój Polaków o Polskę! Bój Polski o swą moc, o swój honor, o potęgę!

Wraca do Wilna. O szarej polskiej masie myśli. Myśli o wydarciu jej z rąk obcych agitatorów, o danie tej masie wiary jedynej, wiary w Polskę.

W roku 1892 zaczyna się walka z „szatanem przemocy”. Już jej nie wiedzie mały Ziuk, ale towarzysz „Wiktor”. — Jakże symbolicznem miało stać się to imię. — Coraz częściej w gęstwie bluz robotniczych, w warsztatach i fabrykach mówią o Polsce, coraz częściej na czerwień sztandarów wypływa srebrny, królewski ptak. Powstają bojowe drużyny „Wiktora”.

Jeszcze raz zawisła nad Nim dłoń ciemięzcy. Znowu męka samotnych i czujnych godzin w petersburskiej celi u progu nowego wieku, który miał dać Polskę żywą. Rok 1900.

Potem trud ponad ludzkie siły. Żołnierz i polityk. Wśród huku bomb i trzasku browningów, krzyk: — Niech żyje Niepodległa Polska! — Interwencja w Japonji. Jazdy po Europie. Organizowanie Związku Walki Czynnej, a równocześnie redagowanie, składanie, drukowanie i kolportowanie „Robotnika”.

Na ziemiach polskich powstaje polskie wojsko. Związki i Drużyny Strzeleckie. Organizować trzeba skarb, żołnierskie i oficerskie szkoły, trzeba kłaść fundament pod armję.

Potem już krótkie etapy: — 6 sierpnia 1914 i żołnierski trud. Rok 1917 — Magdeburg. 11 listopada 1918 — Warszawa! — I wreszcie największy czas próby — rok 1920.

Naczelnik Państwa i Zwycięski Wódz Narodu!

Potem belwederska samotnia i praca szarego dnia. Potem bitwa nieustanna o Polski moc, o Jej honor i potęgę!

12 maja 1935 roku przestało bić wielkie serce. Przestał żyć Wódz Narodu.

Spoczął między królami…

Ale serce, to wielkie serce położy się u stóp matczynych w Wilnie i będzie się spowiadało Matce z przeżytych trosk i cierpień, będzie Jej zdawało rachunek z pracy wielkiego żywota…

Serce Marszałka Piłsudskiego.

Tygodnik AS nr 12, 19 maja 1935 (s. 2)

Udostępnij ten artykuł