Przyroda hojnie obdarzyła zwierzęta rozmaitemi właściwościami, które pozwalają im ratować życie w chwili grożącego niebezpieczeństwa. Broń jednych stanowią zęby, pazury, kolce lub dzioby, inne posiadają groźne i niebezpieczne nieraz żądła, nie brak nawet i takich, które — jak niektóre ryby — energją elektryczną bronią się skutecznie przed swymi prześladowcami. Zwierzęta bezbronne, jak zające, antylopy, żyrafy czy strusie ratują się ucieczką, korzystając z chyżości swych nóg, inne wzlatują na skrzydłach w przestworza. Niektóre ze zwierząt mają zdolność naśladowania swym wyglądem różnych, otaczających je przedmiotów, jak liści, owoców, kwiatów, kamyków, kory drzew tak, że trudno je bardzo zauważyć — inne wkońcu posiadają barwę ochronną, która sprawia, że dane zwierzęta na tle środowiska, w którem się znajdują, stają się niewidoczne.
Jakże trudno zauważyć zieloną żabkę drzewną, siedzącą na liściu lub zieloną gąsienicę czy pasikonika wśród zieleni traw. Zając, kuropatwa, przepiórka czy skowronek szarą barwą swego ciała nie wiele odróżniają się od podłoża, zwłaszcza szarej roli. Ćmy i niektóre chrząszcze są łudząco podobne do kory drzew, na których chętnie przebywają. W okolicach podbiegunowych pokrytych wieczną szatą śnieżną i lodami niedźwiedź biały, lis polarny i sowa upodabniają się do tła. Zwierzęta pustynne chroni przed niebezpieczeństwami ochronna barwa zbliżona do piasku.
Niektóre zwierzęta mają nawet możność zmiany ubarwienia w zależności od pory roku, jak gronostaj czy pardwa, które swe letnie ubarwienie zmieniają w zimie na białe. Są i takie, które do pewnego stopnia mogą zmieniać ton i intensywność zabarwienia swego ciała zależnie od rodzaju podłoża, jak wspomniana już żyjąca u nas zielona żabka drzewna, czy przedewszystkiem kameleon, którego zdolność zmiany zabarwienia stała się przysłowiową.
Wiele owadów posiada zdolność przystosowania się do otoczenia kształtem swego ciała, niektóre gąsienice do złudzenia przypominają suche gałązki, podobnie egzotyczne szarańczaki zwane patyczakami, trzymane nieraz u nas w hodowlach szkolnych — inne przypominają kształtem swego ciała liście itd.
Niektóre zwierzęta posiadają odstraszającą barwę ciała, której z powodzeniem używają do obrony przeciw napastnikom. Wystarczy wymienić naszą salamandrę z ognisto-żółtemi plamami wybitnie odbijającemi od czarnego tła jej skóry, czy żabę kumaka, który w chwili, gdy nieprzyjaciel się zbliża, odwraca się nagle brzuchem do góry, strasząc atakujące zwierzę jaskrawem zabarwieniem skóry brzucha.
Słynny śmierdziel amazoński doskonale potrafi obronić się przed każdym napastnikiem wydzieleniem woni niezmiernie przykrej i przenikliwej, w podobny sposób bronią się liczne gatunki pluskiew, wiele owadów wydziela w chwili napaści ostrą i gryzącą ciecz, która odbiera apetyt i ochotę do konsumpcji napastnikowi.
Do groźnych przez swe żądła os upodabniają się swym wyglądem niewinne owady z innych grup, znajdując w ten sposób skuteczną obronę przed nieprzyjaciółmi.
Jednym z najbardziej ciekawych sposobów walki obronnej jest zjawisko „hypnotyzowania” swego nieprzyjaciela przez niektóre motyle. Posiadają one na skrzydłach swych osobliwe rysunki oczu, które w chwili, gdy motyl porusza skrzydłami, zdają się grozić nacierającemu napastnikowi. Prześladowca pod wpływem „spojrzenia tych oczu” na chwilę zostaje unieruchomiony i jakby zahypnotyzowany. A tymczasem motyl, korzystając z przerażenia swego wroga, trwającego choćby kilka tylko sekund, rozwija swe skrzydła i ulatuje w bezpieczne miejsce.
Motyli takich nie brak i wśród naszych ciem pawików, które często ratują się w ten sposób przed napaścią ptaków. Robione doświadczenia z tymi „hypnotyzerami” i ptakami, żywiącemi się owadami, dawały często w rezultacie zjawisko silnego przerażenia u ptaka i niechęć zbliżenia się do właściciela tajemniczych i zdających się grozić oczu. Bujny świat podzwrotnikowy posiada niemało przedstawicieli tych motyli, których groźny rysunek potęgowany jest niejednokrotnie fantastycznem i niesamowitem nieraz zestawieniem barw.
Dr Z. Maślankiewicz
Tygodnik AS nr 12, 19 maja 1935 (s. 8)
